۲۰:۱۹ - ۱۸ آبان ۱۴۰۵آنلاین
سیتارابین
سیتارابین یک داروی شیمی‌درمانی از گروه ضد متابولیت‌هاست که برای درمان لوسمی حاد، لنفوم و سایر سرطان‌های خون استفاده می‌شود. این دارو مانع سنتز DNA در سلول‌های سرطانی می‌شود.
پزشکان مرتبط
تخصص‌های مرتبط1
بیماری‌های مرتبط1
- مواد مؤثره
- سیتارابین (Cytarabine) سدیم کلرید بافر استات آب برای تزریق
- شکل دارویی
- ویال تزریقی (محلول یا پودر برای تزریق)
- توضیحات
- سیتارابین یکی از مهم‌ترین داروهای ضد سرطان در درمان بیماری‌های خون به‌ویژه لوسمی میلوئیدی حاد (AML) و لنفوم‌های غیرهوچکینی است. این دارو یک آنالوگ نوکلئوزیدی از سیتیدین است که به‌جای ریبوز، حاوی قند آرابینوز است. عملکرد آن به‌صورت مداخله در همانندسازی DNA در سلول‌هایی است که در مرحله تقسیم قرار دارند. سیتارابین پس از ورود به سلول، فسفریله شده و به فرم فعال Ara-CTP تبدیل می‌شود. این ترکیب به DNA متصل شده و از طریق مهار DNA polymerase فعالیت همانندسازی DNA را متوقف می‌کند و در نهایت موجب مرگ سلول می‌شود. اثر آن بیشتر در سلول‌هایی دیده می‌شود که به سرعت تقسیم می‌شوند، مثل سلول‌های سرطانی. این دارو در دوزهای پایین یا بالا تجویز می‌شود. در دوزهای بالا ممکن است نفوذ به سیستم عصبی مرکزی (CNS) داشته باشد و برای پیشگیری از عود در مغز استفاده شود. گاهی به‌صورت تزریق داخل نخاعی (intrathecal) نیز مصرف می‌شود. عوارض جانبی شایع آن شامل سرکوب مغز استخوان (کاهش گلبول‌های سفید، قرمز و پلاکت‌ها)، تهوع، استفراغ، تب، بثورات پوستی و در دوزهای بالا سمیت مغزی (neurotoxicity) است. این دارو باید فقط تحت نظر پزشک متخصص خون یا انکولوژی تجویز شود و مصرف آن نیاز به بررسی منظم آزمایش‌های خونی دارد.
هشدار‌ها
- اخطار
- نارسایی مغز استخوان خطر خونریزی شدید بروز عفونت‌های شدید به‌دلیل سرکوب ایمنی نوروپاتی و آسیب عصبی در صورت تزریق داخل نخاعی نادرست، خطر مرگ وجود دارد
- عوارض جانبی
- تب تهوع و استفراغ کاهش شدید گلبول‌های سفید و پلاکت‌ها التهاب ملتحمه (در دوز بالا) ریزش مو سمیت کبدی اسهال بثورات پوستی خواب‌آلودگی یا گیجی (در دوز بالا) نارسایی مغز استخوان نوروتوکسیسیتی (توهم، گیجی، تشنج)
- هشدار بارداری
- عبور از جفت و اثرات تراتوژنیک ریسک نقص‌های جنینی بالا دسته‌بندی بارداری: D منع مصرف مطلق در بارداری مگر در شرایط تهدیدکننده حیات نیاز به روش پیشگیری مطمئن از بارداری
- هشدار دوران شیردهی
- احتمال عبور به شیر مادر خطر مهار مغز استخوان نوزاد توصیه به قطع شیردهی در طول درمان
- هشدار درباره الکل
- افزایش سمیت کبدی تداخل با عملکرد سیستم ایمنی افزایش احتمال تهوع و استفراغ توصیه به پرهیز کامل از مصرف الکل
- هشدار غذایی
- نوشیدن مایعات فراوان برای کمک به دفع دارو پرهیز از غذاهای چرب و سنگین در روزهای شیمی‌درمانی در صورت تهوع، مصرف غذاهای سبک و کم‌حجم مشورت با کارشناس تغذیه در موارد ضعف و کاهش وزن
- مصرف بیش از حد
- تظاهرات: نارسایی مغز استخوان شدید، خونریزی، عفونت، گیجی درمان حمایتی در بیمارستان تجویز آنتی‌بیوتیک در صورت تب و عفونت هیچ پادزهر اختصاصی شناخته نشده نظارت دقیق بر عملکرد مغز استخوان و مغز
مصرف دارو را بدون مشورت پزشک یا داروساز شروع یا قطع نکنید. اگر واکنش شدید (مانند تنگی نفس یا تورم صورت و لب‌ها) دارید یا بیش از اندازه مصرف کرده‌اید، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
- روش مصرف
- تزریق داخل وریدی (IV) تزریق زیرجلدی (SC) تزریق داخل نخاعی (intrathecal)
- اطلاعات تجویز
- فقط با نسخه متخصص انکولوژی یا هماتولوژی نیاز به بررسی CBC و تست عملکرد کبد و کلیه پیش از شروع درمان باید در بیمارستان یا مراکز مجهز تزریق شود
- فارماکولوژی بالینی
- دسته دارویی: ضد متابولیت، آنالوگ پیریمیدین فعال شدن داخل سلولی به Ara-CTP مهار DNA polymerase نیمه‌عمر پلاسمایی: حدود 10 دقیقه (در دوز استاندارد) دفع از طریق کلیه عبور از سد خونی-مغزی در دوز بالا