۱۹:۵۴ - ۱۸ آبان ۱۴۰۵آنلاین
ایرینوتکان
ایرینوتکان یک داروی شیمی‌درمانی از گروه مهارکننده‌های توپوایزومراز I است که برای درمان انواعی از سرطان‌ها از جمله سرطان کولورکتال پیشرفته استفاده می‌شود.
- مواد مؤثره
- Irinotecan hydrochloride trihydrate فرمول مولکولی: C33H38N4O6·HCl·3H2O
- شکل دارویی
- محلول تزریقی وریدی
- توضیحات
- ایرینوتکان یک داروی شیمی‌درمانی نیمه‌سنتزی است که از آلکالوئید کامپتوتسین استخراج می‌شود و با مهار آنزیم توپوایزومراز I، مانع رفع پیچ‌خوردگی DNA در زمان همانندسازی می‌شود. در نتیجه، شکاف‌های DNA ترمیم نمی‌شوند و سلول سرطانی از بین می‌رود. این دارو بیشتر در درمان سرطان کولورکتال متاستاتیک، معمولاً به صورت ترکیبی با داروهایی مانند 5-FU (فلوئورواوراسیل) و لوکوورین تجویز می‌شود. همچنین در درمان برخی دیگر از تومورهای جامد، مانند سرطان ریه سلول کوچک و سرطان پانکراس نیز کاربرد دارد. ایرینوتکان در بدن به متابولیت فعال خود به نام SN-38 تبدیل می‌شود که قدرت مهارکنندگی بسیار بالاتری دارد. این فرآیند عمدتاً در کبد انجام می‌شود. از ویژگی‌های قابل توجه ایرینوتکان، بروز دو نوع اسهال به‌عنوان عارضه جانبی شایع است: اسهال زودهنگام که با آتروپین قابل کنترل است اسهال دیررس که گاهی شدید و نیازمند مراقبت‌های دارویی جدی (مانند لوپرامید) و حمایتی است قبل از شروع درمان با ایرینوتکان، ارزیابی عملکرد کبد و مغز استخوان اهمیت دارد. همچنین ژنوتیپ خاصی به نام UGT1A1 می‌تواند خطر بروز سمیت دارو را افزایش دهد، بنابراین در برخی بیماران، بررسی ژنتیکی نیز انجام می‌شود.
هشدار‌ها
- اخطار
- سرکوب شدید مغز استخوان خطر عفونت کم‌آبی بدن به دلیل اسهال سمیت کبدی واکنش‌های آلرژیک نادر
- عوارض جانبی
- اسهال (زودرس یا دیررس) نوتروپنی (کاهش گلبول‌های سفید) تهوع و استفراغ خستگی ریزش مو کاهش اشتها درد شکم افزایش آنزیم‌های کبدی
- هشدار بارداری
- ریسک بالای آسیب به جنین (تراتوژن) احتمال سقط جنین منع مصرف در دوران بارداری
- هشدار دوران شیردهی
- ترشح در شیر مادر خطر سمیت برای نوزاد منع مصرف در دوران شیردهی
- هشدار درباره الکل
- افزایش بار کبدی تداخل در متابولیسم دارو افزایش خطر سمیت کبدی توصیه به اجتناب کامل از مصرف الکل
- هشدار غذایی
- مصرف مایعات فراوان برای جبران آب از دست‌رفته در اثر اسهال پرهیز از غذاهای چرب و تحریک‌کننده معده مصرف وعده‌های غذایی سبک و مکرر پرهیز از گریپ‌فروت
- مصرف بیش از حد
- اسهال شدید و مقاوم نوتروپنی شدید تهوع و استفراغ کنترل‌نشده نیاز به بستری و درمان حمایتی پیشرفته
مصرف دارو را بدون مشورت پزشک یا داروساز شروع یا قطع نکنید. اگر واکنش شدید (مانند تنگی نفس یا تورم صورت و لب‌ها) دارید یا بیش از اندازه مصرف کرده‌اید، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
- روش مصرف
- تزریق داخل وریدی (IV infusion)
- اطلاعات تجویز
- فقط با نسخه پزشک انکولوژیست نیاز به بررسی CBC، عملکرد کبد و کلیه‌ها قبل از هر دوز
- فارماکولوژی بالینی
- مهار آنزیم توپوایزومراز I تبدیل به متابولیت فعال SN-38 متابولیسم در کبد دفع عمدتاً از طریق صفرا و مدفوع